Wykorzystanie rynku kapitałowego i rynku instrumentów pochodnych w zarządzaniu aktywami i pasywami.

Zarządzanie aktywami i pasywami oznacza zarządzanie ryzykiem finansowym w dowolnej instytucji, w tym również w banku. Ryzyko finansowe jest to osiągnięcie lub nie osiągnięcie założonej wartości. Nie bowiem sposobu na jednoczesne zmaksymalizowanie stopy zwrotu i zminimalizowanie ryzyka. Banki mogą dokonywać jedynie wyboru między ryzykiem a stopą zwrotu i starać się maksymalizować dochód za cenę podjęcia ryzyka, które są w stanie przyjąć.
Zarządzanie aktywami i pasywami ma za zadanie odpowiedzieć na pytanie jaki poziom ryzyka finansowego jest akceptowany i jaka stopa zwrotu z kapitału jest akceptowana. Miernikiem ryzyka jest odchylenie standardowe, czyli średni rozrzut od wartości oczekiwanej jest miarą ryzyka jakiego należy się spodziewać, że nie uzyska się wartości oczekiwanej.

V(X) = √ D2X

Dochody osiągane przez bank muszą spełnić określone zadania:
• gwarantowanie stabilnej bazy kapitałowej banku, której zadaniem jest absorpcja strat,
• stabilny rozwój banku – na tym obszarze istnieją dwie możliwości alternatywne:
• stabilizacja – duże banki,
• agresywny rozwój - małe banki,
• wzrost udziału akcjonariuszy poprzez maksymalizację długoterminowej stopy zwrotu skorygowanej o czynnik ryzyka.
Bank osiąga zyski obracając pieniądzem stanowiącym dla niego towar. I jak każdy towar – pieniądz również podlega odwiecznemu prawu podaży i popytu, które to prawo wpływa na cenę pieniądza. Dla banku istotnym elementem jest wartość pieniądza w czasie określana w postaci odsetek. Odsetki są ceną pieniądza w czasie. Zatem widać, że istotnym elementem ryzyka finansowego jest element czasu.
Zarządzanie aktywami i pasywami banku klasyfikuje ryzyko w następujący sposób:
1. ryzyko kredytowe, zagrożenie spłaty kredytu wraz z odsetkami w umownych terminach spowodowane trudnościami w realizacji umowy kredytowej. R= 8 %
2. ryzyko stóp procentowych, zaniepokojenie niedopasowania terminowego między zapadającymi aktywami(wierzytelnościami) a wymagalnymi pasywami (zobowiązaniami), które je finansują i niedopasowania stóp procentowych,
3. ryzyko płynności, polega na zagrożeniu utraty zdolności do bieżącego i terminowego regulowania zobowiązań banku,
4. ryzyko kursów walutowych, związane jest z wahaniem kursów walut względem waluty krajowej,
5. ryzyko operacyjne, polega na zagrożeniu, że koszty pozaodsetkowe przewyższą dochody pozaodsetkowe,
6. ryzyko otoczenia, zewnętrzne warunki
7. ryzyko adekwatności kapitałowej, polega na zaistnieniu ewentualności nieodpowiedniego wykorzystania kapitału,
Wszystkie ww. ryzyka wpływają na zagrożenie stabilizacji banku.

W zarządzaniu aktywami i pasywami banku wykorzystuje się instrumenty pochodne. Instrument pochodny (umowa lub kontrakt) to takie, których wartość bądź wysokość wypłat zależy od wartości innej będącej podstawą zmiennej . Podstawą tą mogą być towary, instrumenty finansowe lub indeksy. Mianowicie:
1) waluty - walutowe derywaty zabezpieczają przed ryzykiem zmian kursów walutowych, wyróżnia się :
a) kontrakty forward – obrót na zamkniętym rynku międzybankowym
b) kontrakty futures – obrót na giełdzie, np. WGT
c) opcje walutowe - obrót na GPW , WGT i na OTC
d) swapy walutowe.
2) procenty - instrumentami bazowymi są obligacje SP, bony skarbowe, depozyty bankowe, certyfikaty depozytowe, indeksy kursów obligacji, procentowe derywaty zabezpieczają przed ryzykiem zmian stóp procentowych, wyróżnia się :
a) kontrakty forward
b) kontrakty futures
c) opcje na stopę procentową.
3) akcje - derywatywy akcji zabezpieczają przed zmianami cen akcji, wyróżnia się :
a) opcje na akcje (nie ma w RP)
b) warranty ( w RP warranty BRE na WGPW)
Generalnie instrumenty pochodne są pozabilansowymi transakcjami zabezpieczającymi (transakcjami terminowymi) mającymi szerokie zastosowanie w zarządzaniu ryzykiem.
Transakcja terminowa to transakcja, której termin realizacji tzn. zakup lub sprzedaż odpowiednich aktywów) nastąpi w przyszłości, ale po cenie ustalonej z góry już w momencie zawarcia transakcji. Cechą tego typu transakcji jest więc znajomość przez kontrahentów ceny przedmiotu transakcji z dużym wyprzedzeniem. Operacje terminowe znalazły zastosowanie jako instrument zabezpieczenia się przed ryzykiem zmiany ceny aktywów, charakteryzujących się dużą wahliwością cen.
FORWARD - umowa między dwiema stronami, w której jedna ze stron zobowiązuje się zakupić aktywa określone w kontrakcie, po określonej cenie, w określonym momencie w przyszłości, a druga strona zobowiązuje się je sprzedać. Cena, określona indywidualnie między stronami kontraktu, nie może się zmieniać podczas jego trwania. Kontrakt forward wiąże się z pewnym ryzykiem dotyczącym niewykonania ich. Z tego względu transakcje forward są głównie domeną zamkniętego rynku międzybankowego.
Forward walutowy na rynku międzybankowym - wykorzystywany w zabezpieczaniu się przed:
• ryzykiem kursowym - w przypadku kiedy bank ma nierówną pozycję wymiany (pozycję długą lub krótką) wówczas istnieje ryzyko zmiany kursu walutowego, pozycja wymiany to jest zestawienie wszystkich aktywów i pasywów w danej walucie bez uwzględnienia terminów ich zapadalności (aktywa) i wymagalności (pasywa).
• ryzykiem płynności - w tym wypadku następuje wykorzystanie pozycji płynności, czyli zestawienia aktywów i pasywów z uwzględnieniem terminów wymagalności, czyli pozycja krótka niesie ze sobą ryzyko utraty płynności (wpływy Bid . Bank wykorzystując ten instrument zabezpiecza się przed niekorzystną zmianą terminowych stóp procentowych.
FURURE - kontrakt zakupu lub sprzedaż wystandaryzowanej ilości towaru lub innych aktywów z dostawą w przyszłości, po cenie ustalonej podczas publicznej licytacji na parkiecie giełdy, z zachowaniem terminów i warunków wyznaczonych na rynku, na którym handel terminowy jest prowadzony.
Hedging ryzyka walutowego za pomocą futures - hedging jest grą o sumie zerowej – co uzyska się na rynku terminowym traci się na rynku kasowym. Zabezpieczenie zobowiązań (pasywów) w walucie obcej za pomocą futures polega na tym, że jeśli obawiamy się wzrostu kursu waluty obcej w stosunku do krajowej (przykładowo) to otwieramy długą pozycję na kontrakcie na tę walutę, czyli gramy na zwyżkę kursu. W ten sposób w przypadku wzrostu kursu zarobimy na kontrakcie, a stracimy na różnicach kursowych, i odwrotnie, w przypadku spadku kursu stracimy na kontrakcie, ale zyskamy na różnicach kursowych. Podsumowując, jeśli w dniu płatności kurs waluty obcej wzrośnie, to dzięki transakcji na rynku terminowym z nawiązką nadrabiamy stratę na rynku kasowym. Natomiast, jeśli kurs spadnie wówczas zysk z operacji kasowej pochłonięty zostanie przez stratę na rynku futeres.
OPCJE - wyróżnia się opcje zakupu i opcje sprzedaży. Opcja zakupu - daje jej posiadaczowi prawo do zakupu określonych aktywów (instrument bazowy) w określonej przyszłości, po określonej cenie (cena rozliczenia). Opcja sprzedaży – daje prawo jej posiadaczowi do sprzedaży określonych aktywów, w określonej przeszłości, po określonej cenie.
Inwestor może zajmować cztery pozycje na rynkach opcyjnych: długą pozycję w opcjach kupna, długą pozycję w opcjach sprzedaży, krótką pozycję w opcjach sprzedaży i krótką pozycję w opcjach sprzedaży. Nabywca opcji za prawo korzystania z niej płaci premię, którą utraci w momencie rezygnacji z wykonania opcji, do czego ma prawo w przypadku tego instrumentu. Natomiast jeśli nabywca wykorzysta prawa z opcji, wówczas płaci cenę bazową, ustaloną przy zawarciu umowy na podstawie bieżących notowań.
Wyróżnia się :
• opcje na akcje,
• opcje na waluty,
• opcje na stopę procentową.
Opcje na stopy procentowe i na waluty obce znajdują się w obrocie pozagiełdowym, to znaczy są przedmiotem transakcji pomiędzy dwiema instytucjami finansowymi lub pomiędzy instytucją finansową i klientem. Atrakcyjność opcji pozagiełdowych polega na tym, że ich daty wygaśnięcia i ceny wykonania nie muszą odpowiadać standardom określanym przez giełdy.
Mechanizm zabezpieczania ryzyka za pomocą opcji jest podobny jak w przypadku futures. Natomiast jedną z ważniejszych różnic jest to, że w przypadku futures nie ma możliwości wycofania się z zawartej transakcji oraz zawarcie futures kosztuje tylko prowizję Domu Maklerskiego. Natomiast nabywca opcji ma prawo z wycofania się z jej wykonania, ale ponosi wysokie koszty w postaci premii.
Wykorzystanie rynku kapitałowego w zarządzaniu aktywami i pasywami banku, to wykorzystanie transakcji na akcjach, obligacjach, świadectwach udziałowych i depozytowych, ADR, GDR, prawach poboru czy listach zastawnych. Zostały one omówione w pytaniu 4.

Based on: ManuScript | Optimized for Drupal :www.SablonTurk.com