Ubezpieczenie depozytów bankowych chroni klientów banku przed skutkami jego ewentualnej niewypłacalności. W Unii Europejskiej obowiązuje zasada, zgodnie z którą każdy deponent może otrzymać w przypadku bankructwa banku zwrot swoich wkładów do określonej wysokości.
Bankowy Fundusz Gwarancyjny został utworzony na podstawie Ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku, która weszła w życie 17 lutego 1995 roku. Jego działanie miało za zadanie stabilizację oraz podwyższenie wiarygodności sektora bankowego w społeczeństwie. Działalność rozpoczął w 1995 roku, jako instytucja o charakterze publiczno-prawnym.
Za podstawowe cele Funduszu przyjęto:
• ochronę depozytów osób fizycznych i prawnych,
• stworzenie systemowych możliwości udzielania pomocy finansowej bankom, mającym problemy z wypłacalnością, bądź ją utraciły,
• zapewnienie instytucjonalnych warunków monitorowania rozwoju sytuacji finansowej banków i podejmowania odpowiednich działań zapobiegawczych.
System gwarantowania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych ma na celu zapewnienie deponentom wypłaty środków z tych rachunków w przypadku utraty przez bank objęty systemem gwarantowania możliwości ich zwrotu. System gwarantowania depozytów oparto na zasadach powszechności i obligatoryjności. Wszystkie banki z mocy prawa mają obowiązek uczestniczyć w systemie zarówno komercyjne jak i spółdzielcze.
Pomoc udzielana bankom w przypadku utraty, bądź zagrożenia ich wypłacalności ma charakter uniwersalny, wszystkie banki są traktowane w podobny sposób. Działanie profilaktyczne Funduszu polega na udzielaniu bankom pożyczek, gwarancji i poręczeń na warunkach bardziej korzystnych od zwykle stosowanych przez banki. Zasada powszechności i obligatoryjności odnosi się również do zasad partycypacji banków w finansowaniu realizacji ustawowych zadań przez BFG.
Zasilanie funduszu przez wszystkie banki polega na tym, że każdy z nich musi płacić określony procent sumy aktywów ważonych ryzykiem (do końca 1999 roku PKO bp, Pekao S.A. i BGŻ płaciły mniej niż inne banki).
Gwarancja Funduszu jest ograniczona co do wysokości i obejmuje wymienione środki łącznie z odsetkami naliczonymi do dnia upadłości w wysokości:
• do równowartości 1000 ECU w 100% wartości środków gwarantowanych,
• od równowartośic 1000 do 5000 ECU w 90% wartości środków gwarantowanych, z tym że górny limit kwoty gwarantowanej będzie systematycznie wzrastał. I tak od 1 stycznnia 2001 roku – do równowartości 15.000 ECU, od 1 stycznia 2002 roku – do równowartości 17.000 ECU, od 1 stycznia 2003 roku – do równowartości 20.000 ECU.
Gwarancje obejmują kapitał depozytu i odsetki naliczane do dnia upadku banku. Wyższe depozyty nie korzystają z gwarancji i spłacane są z produktu likwidacji majątku banku. W praktyce więc BFG służy ochronie drobnych deponentów, nie mając większego znaczenia dla osób zamożnych.
Do końca 1999 roku banki PKO bp, , Pekao S.A. i BGŻ, korzystały z pełnych gwarancji Skarbu Państwa w zakresie depozytów. Od początku 2000 roku banki te nie mają już przywileju w postaci gwarancji Skarbu Państwa, jak również w postaci mniejszych składek na BFG.
Działalność Funduszu jest istotnym elementem przekształceń instytucjonalnych i systemowych polskiego sektora bankowego w kierunku podniesienia jego bezpieczeństwa i stabilności, oraz podwyższenia konkurencyjności polskich banków w ramach procesu integracji europejskiej.