Metody i procedury windykacji kredytów i restrukturyzacji tzw. złych kredytów

Dochodzenie należności banku – inaczej zwane windykacją, jest działaniem podejmowanym dla odzyskania należności, wynikających z umowy o kredyt lub innych umów dotyczących usług bankowych. Postępowanie takie jest podejmowane przede wszystkim wtedy, gdy upłynie termin płatności kredytu lub odsetek albo wypowiedzenia umowy.
Prace przygotowawcze dokonywane w komórce windykacyjnej polegają na wpisaniu sprawy do rejestru, określając w nim podstawowe informacje o kredytobiorcy i sytuacji dotyczącej kredytu oraz zamierzonych działań.
Czynnością, która jest podstawowym elementem windykacji jest potrącenie należności. Następuje ono z dowolnego rachunku kredytobiorcy, gdy ten nie zapłacił bankowi należności w terminie, nie dotrzymał ważnych postanowień umowy lub został postawiony w stan likwidacji nawet, gdy termin płatności jeszcze nie nadszedł. Także pomimo ogłoszenia upadłości, ale do kwoty równej stanowi rachunku przed wydaniem przez sąd postanowienia o upadłości, można potrącać należności.
Etapem poprzedzającym spodziewane wszczęcie egzekucji jest postępowanie upominawcze. Polega ono na przesłaniu do kredytobiorcy i osób zobowiązanych do zapłaty – upomnienia lub wezwania (w zależności od trybu postępowania egzekucyjnego banku administracyjnego lub sądowego), przypominającego o uregulowaniu zobowiązania w określonym terminie (zwykle 7 dni). W przesłanym upomnieniu / wezwaniu niezbędne jest zawarcie stwierdzenia o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie nastąpi spłata należności. Za skuteczne uznaje się upomnienie lub wezwanie, jeśli nastąpi potwierdzenie jego odbioru.
Punktem wyjścia do rozpoczęcia egzekucji należności jest wystawienie przez bank tytułu wykonawczego. Tytuł powinien zawierać podstawowe dane:
• Określające wierzyciela (bank),
• Dłużnika (kredytobiorcę),
• Kwotę zadłużenia i tytuł, z jakiego ono wynika,
• Oświadczenie banku, że roszczenie jest wymagalne i ma moc prawną tytułu wykonawczego,
• Datę i miejsce wystawienia oraz stemple banku i podpisy osób działających w jego imieniu.
Tytuł wykonawczy może być wystawiony przeciwko jednej osobie lub większej ich liczbie. Może dotyczyć kredytu lub jego niespłaconej części.
Postępowanie egzekucyjne banku może być prowadzone w trybie:
1. administracyjnym (prowadzone przez sam bank lub komornika skarbowego) lub
2. sądowym (obowiązkowo, gdy należności banku wynikają z kredytu zabezpieczonego hipoteką oraz zastawem). Egzekucja należności prowadzona jest przez komornika sądowego właściwego sądu rejonowego.
W przypadku osoby fizycznej otrzymującej wynagrodzenie od pracodawcy – bank podejmuje egzekucję administracyjną. W przypadku zabezpieczenia typu przewłaszczenie na zabezpieczeniach bank może sam realizować te zabezpieczenia. Egzekucja z ruchomości może być prowadzona w trybie administracyjnym i sądowym. Natomiast czynności egzekucji z nieruchomości prowadzone mogą być jedynie przez komornika sądowego.
Komornik może rozpocząć swoje czynności po spełnieniu wymagań: wystąpienie banku w odpowiedniej formie, potwierdzenie przez sąd wykonalności wezwania bankowego – sąd weryfikuje słuszność tego prawa banku. Czynności komornicze wiążą się z kosztami (aby komornik mógł rozpocząć czynności musi mieć wpłaconą odpowiednią kwotę, pokrywającą jego czynności), czasem ( komornik podejmuje czynności z godnością, namaszczeniem, z właściwym rozeznaniem sytuacji, sprawdza wszystkie szczegóły umowy, wycenia przedmioty które mają być sprzedane – te czynności kosztują i trwają, a czas ma zły wpływ na niepracujący pieniądz.
Efektem przeprowadzonej egzekucji mogą być wpływy środków pieniężnych, przejęcie praw z tytułu wierzytelności, papierów wartościowych i innych składników majątku dłużnika. wpływy i wartość przejętych składników majątku zalicza się na poczet należności banku w następującej kolejności: powstałej z tytułu kosztów windykacji, niespłaconych odsetek, należności głównej, tzn. niespłaconego kredytu.
Przejęte środki pieniężne wpływają na rachunek banku i pomniejszają zadłużenie kredytobiorcy. Rzeczowe i prawne składniki majątku dłużnika bank przejmuje poprzez:
• objęcie w posiadanie ruchomości przewłaszczonych w ramach zabezpieczenia kredytów,
• realizację sporządzonej pisemnej umowy banku z dłużnikiem, ustalającej przejęcie określonych składników majątkowych tytułem spłaty zadłużenia: mogą to być ruchomości, nieruchomości, prawa majątkowe w różnej postaci (udziały, akcje, obligacje), z zastrzeżeniem, że przejęcie nieruchomości musi być oparte o umowę sporządzoną w postaci aktu notarialnego,
• postanowienie organu egzekucyjnego na wniosek banku, jeśli nieskuteczne były kolejne licytacje.
Przejęte składniki majątkowe mogą być przeznaczone do wykorzystania przez bank do własnych potrzeb. Przenoszone są wtedy na majątek banku. Mogą też służyć do zaspokojenia banku przez ich zbycie.
W przypadku gdy do ugody nie doszło, a egzekucja nie dała w pełni zaspokojenia banku są dwie drogi postępowania:
1. układ sądowy. Jeżeli klient ma dużo zobowiązań, nie jest w stanie ich spłacić, albo bank nie zgadza się na ugodę cywilną, klient może przeciwdziałać postępowaniu banku w odniesieniu do zabezpieczeń występując do sądu o postępowanie układowe. Wówczas klient zgłasza do sądu wniosek o układ sądowy z jego wierzycielami. Postępowanie układowe polega na tym, że sąd prowadzi pertraktacje z kredytobiorcą – dłużnikiem i wierzycielami na temat warunków redukcji tych zobowiązań w takim stopniu, aby klient mógł je spłacić i jednocześnie zachował swoje istnienie. Warunkiem podjęcia przez sąd postępowania układowego jest ocena, że po redukcji wszystkich zobowiązań klienta, będzie on w stanie spłacić tę część nie zredukowaną ze swojej działalności. Jest to bardziej korzystne niż ogłoszenie upadłości, czyli zlikwidowanie podmiotu i częściowe zaspokojenie wierzycieli i wynika z poczucia interesu publicznego. Nawet gdyby stopień zaspokojenia wierzyciela poprzez likwidację byłby taki sam to takie postępowanie jest korzystne dla społeczeństwa, gdyż fakt dalszego istnienia podmiotu pozwala na utrzymanie pracy jego pracowników. Bank przystępuje do układu, kiedy w rzeczywistości trudno jest więcej uzyskać niż wynika z układu, a układ pozwala aby bank nie musiał prowadzić tych spraw bezpośrednio z klientem. Bywa, że sąd albo klient dochodzą do wniosku, że układ raczej nie jest realny bądź nie zgadzają się wierzyciele. W takiej sytuacji krokiem bardziej radykalnym jest:
2. ogłoszenie upadłości. Zgłoszenie upadłości tego klienta do sądu. Może to zrobić zarówno wierzyciel, jak i sam dłużnik. W tej sytuacji już na pewno nie ma możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli, majątek dłużnika wystarczy na zaspokojenie częściowe. Prowadzone jest przez sąd, który rozpatruje wniosek i po zakwalifikowaniu powołuje sędziego prowadzącego sprawę, a ten powołuje syndyka masy upadłościowej, który bezpośrednio zarządza tą częścią majątku, która jeszcze pozostała i prowadzi działalność dążąc do maksymalnego zaspokojenia wierzycieli. O ile po podpisaniu układu – władze spółki nadal zarządzają działalnością gospodarczą , o tyle w przypadku upadłości po jej ogłoszeniu władze tracą wszelkie uprawnienia, które przejmuje syndyk, rozliczający się przed sądem. Syndyk może powołać dawny zarząd w części lub w całości do pomocy w zarządzaniu masą upadłościową. Sąd odrzuca wniosek i upadłość nie jest ogłoszona, w sytuacji, gdy suma majątku – masa upadłościowa nie wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów postępowania (opłaty sądu, syndyka, postępowania).
W przypadku postępowania układowego i upadłościowego specjalne uprawnienia ma bank z tytułu posiadania zabezpieczeń w postaci hipoteki i zastawu. Te dwa zabezpieczenia pozwalają bankowi wyłączyć się z postępowania i zaspokajać się na tych zabezpieczeniach.

Z dniem postawienia kredytu w stan wymagalności rozpoczyna się postępowanie windykacyjne, które – jak dowodzi praktyka – nastręcza bankom sporo kłopotów i wymaga z ich strony elastyczności i podejmowania różnych form działania, zmierzających do odzyskania przeterminowanej wierzytelności.
Restrukturyzacja kredytu rozumiana jest jako dobrowolne porozumienie między bankiem a kredytobiorcą ustanawiające nowe (czyli odmienne od poprzednich) warunki spłaty kredytu. Często bowiem zarówno bank, jak i dłużnik stwierdzają, iż w ich własnym interesie leży uporanie się z długiem bez sięgania po przedmiot zabezpieczenia czy też uciekania się do prawnych środków windykacji. Opcja ta pociąga za sobą uciążliwe formy współpracy i wzajemnych ustępstw.
Bankowe postępowanie ugodowe (BPU) jest to postępowanie pozasądowe, którego celem jest doprowadzenie do ugody uwzględniającej możliwości i interesy dłużnika oraz wierzyciela. Istotą ugody jest negocjacja jej warunków, które zmierzać powinny do naprawy firmy i jej sukcesu umożliwiającego egzystencję w gospodarce rynkowej. Elementami propozycji bankowego postępowania ugodowego mogą być:
1. odroczenie terminu płatności,
2. obniżenie oprocentowania wierzytelności,
3. zaniechanie naliczania odsetek,
4. rozłożenie w czasie spłat odsetek i kapitału,
5. umorzenie części lub całości wierzytelności,
6. udzielenie dłużnikowi nowych kredytów (tzw. stabilizacyjnych) lub gwarancji.
BPU jest fakultatywną formą restrukturyzacji i bank przystępując do niej musi mieć na względzie minimalizację strat własnych. Inicjatywę wszczęcia BPU ustawa pozostawia bankowi, ale na wniosek kredytobiorcy. Konieczne jest wskazanie przez kredytobiorcę, że spełnia formalne oraz merytoryczne wymogi BPU oraz dołączenie programu uzdrowienia własnej sytuacji.
Upłynnienie zabezpieczenia jest procesem konwersji udzielonego przez dłużnika przedmiotu zabezpieczenia na gotówkę, dla pokrycia należności banku. Upłynnienie zabezpieczenia jest często najszybszą drogą dla banku do uzyskania spłaty zaangażowanych środków. Zależnie od wartości zabezpieczenia i skuteczności jego upłynnienia należności banku, nawet po przeprowadzeniu egzekucji, mogą pozostać nadal niezaspokojone. Dobra praktyka bankowa każe traktować zabezpieczenie co najwyżej jako drugie, czyli dodatkowe źródło spłaty kredytu.
Publiczna sprzedaż wierzytelności prowadzona jest głównie po to, aby kompensować zobowiązania firm wobec siebie i uzyskiwać nadwyżki. Zasady sprzedaży wierzytelności są następujące: (1) sprzedaż powinna odbywać w drodze przetargu, (2) nie jest wymagana zgoda dłużnika na sprzedaż, (3) dłużnik nie ma prawa nabycia tych wierzytelności. Wierzytelność do sprzedaży musi spełniać kryterium wymagalności, w przeciwnym wypadku potrzebna jest zgoda dłużnika.
Egzekucja sądowa jest to rodzaj postępowania sądowego, którego celem jest przymusowe wykonanie orzeczenia sądowego. Podmioty biorące udział w postępowaniu egzekucyjnym to: [1] organ egzekucyjny – sąd rejonowy, działający przy sądach komornicy, urzędy skarbowe w zakresie egzekucji administracyjnej; [2] wierzyciel – bank posiadający tytuł wykonawczy uprawniający do prowadzenia egzekucji; [3] dłużnik – osoba zobowiązana do zaspokojenia roszczeń banku z tytułu niespłaconego kredytu.
Kodeks cywilny wymienia kilka sposobów egzekucji świadczeń pieniężnych (m.in. z ruchomości, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z nieruchomości, z innych wierzytelności i praw majątkowych).
Postępowanie układowe jest to dążenie do utrzymania i uzdrowienia zachwianego podmiotu gospodarczego, który w skutek wyjątkowych i niezależnych od siebie okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje zaprzestanie ich płacenia. Układ ma zapobiec upadłości, która niekoniecznie leży w interesie banku (wierzyciela). Postępowanie układowe – w odróżnieniu od bankowego postępowania ugodowego – jest postępowanie sądowym, wszczynanym na wniosek złożony przez dłużnika. Po zatwierdzeniu układu dłużnik uzyskuje znów możliwość zarządzania swoim majątkiem, jeśli układ nie przewiduje ograniczeń w tym zakresie.
Upadłość. W wyniku ogłoszenia upadłości, upadły dłużnik traci prawo zarządzania i rozporządzania swoim majątkiem, który zostaje przeznaczony na zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Postępowanie upadłościowe wszczyna się w rejonowym sądzie gospodarczym. Złożenie wniosku jest prawem wierzyciela i obowiązkiem dłużnika. Dłużnik jest zobowiązany zgłosić wniosek nie później niż w ciągu 2 tygodni od zaprzestania płacenia długów lub gdy jego majątek nie wystarcza na ich zaspokojenie.
Ochrona prawna wierzycieli jak i praktyka egzekucji jest w Polsce bardzo słaba. Dlatego banki wnosząc o ogłoszenie upadłości muszą liczyć się z nie odzyskaniem całości długu, jak również ze zwłoką czasową w jego odzyskaniu.

Based on: ManuScript | Optimized for Drupal :www.SablonTurk.com