Kapitał własny to wyrażone w pieniądzu fundusze własne podmiotu gospodarczego, będące odpowiednikiem majątku stanowiącego jego własność.
Jednym z podstawowych wymogów stawianych założycielom banku jest zgromadzenie kapitału, którego wielkość powinna być dostosowana do rozmiarów i zakresu prowadzonej działalności. Minimalna kwota kapitału założycielskiego nie może wynosić mniej niż równowartość w złotych 5 mln ECU.
Wielkość kapitału własnego określa jego pozycję na rynku, w wielu przypadkach decyduje o wiarygodności finansowej. Większe zasoby finansowe umożliwiają zwiększenie zaangażowania finansowego banku w operacje aktywne. Wysoki kapitał umożliwia także pokrycie ewentualnych strat bez zachwiania podstaw egzystencji banku.
Fundusze własne banku są najistotniejszym elementem w procesie tworzenia regulacji ostrożnościowych, stanowią bowiem podstawę odniesienia dla większości norm nadzorczych. Według przyjętych zasad normy ostrożnościowe powinny m.in. odzwierciedlać wysokość minimalnego kapitału, który bank winien utrzymywać jako zabezpieczenia przed potencjalnymi trudnościami. Skala prowadzonej przez bank akcji kredytowej zależy więc od wielkości posiadanego kapitału. Kapitał w odpowiedniej wysokości stanowi zatem bufor bezpieczeństwa banku, pozwala na zachowanie wypłacalności i ekspansję. Jednocześnie może służyć jako pokrycie ewentualnych strat w momencie wystąpienia trudności (obniżenie kapitału własnego banku).
Źródłami kapitału własnego są:
• W momencie założenia – wkłady właścicieli, akcjonariuszy lub udziały członków (w zależności od formy własności banku);
• W trakcie działalności:
o Zysk zatrzymany – całość lub część zysku wypracowanego przez bank, pozostawionego do jego dyspozycji;
o Emisja i sprzedaż nowych akcji, dopłaty akcjonariuszy w spółce akcyjnej, dopłaty członków w banku spółdzielczym, dofinansowanie w banku państwowym.
W zależności od formy prawnej banku, kapitałem własnym banku są:
• w banku państwowym – fundusz statutowy, rezerwowy i zapasowy,
• w banku w formie spółki akcyjnej – kapitał akcyjny oraz wszelkiego rodzaju fundusze rezerwowe i zapasowe,
• w bankach spółdzielczych – fundusz udziałowy, zasobowy i rezerwowy
• i inne fundusze zaliczone przez Prezesa NBP do funduszy własnych.
Jednoznaczne i precyzyjne zdefiniowanie funduszy własnych banku nie jest proste. Każdy system bankowy stosuje nieco inny sposób liczenia funduszy własnych, często nie całkiem porównywalny. Nie mniej jednak istnieją w tym względzie pewne zasady międzynarodowe, które wyznaczają pewne minimalne standardy. Natomiast w polskiej bankowości art. 127 Prawa bankowego stanowi, że funduszami własnymi banku są: fundusze podstawowe i fundusze uzupełniające.

Struktura funduszy własnych banku:

Fundusze własne podstawowe
I Kategoria 1. kapitał (fundusz) podstawowy
2. kapitał (fundusz) zapasowy
3. Kapitały (fundusze) rezerwowe
4. fundusz majątku trwałego
5. niepodzielony zysk z poprzedniego roku
Fundusze uzupełniające
II Kategoria 1. rezerwy na ryzyko i wydatki
2. Fundusz inwestycyjny
3. Fundusz postępu technicznego i ekonomicznego
4. Fundusz ogólnego ryzyka bankowego
5. Rezerwa rewaluacyjna
Zasoby stałe
III Kategoria 1. Pasywa podporządkowane lub przyswojone, z tego zaliczone do pokrycia aktywów
2. Pożyczki partycypacyjne
3. Zablokowane depozyty długoterminowe, kwalifikowane tylko za zgodą NBP
Inne składniki funduszy własnych
IV Kategoria

Najistotniejszą grupę funduszy własnych stanowi grupa 1, gdyż stanowi ona do 50% możliwości angażowania się banku w działalność inwestycyjną na rynku kapitałowym. Fundusze stanowiące II kategorię nie mogą być większe od 100% funduszy własnych podstawowych. Zasoby stałe III kategorii nie mogą być większe niż połowa funduszy własnych podstawowych.
Przy wyliczaniu współczynnika wypłacalności fundusze II kategorii i zasoby stałe III kategorii nie mogą być brane pod uwagę w wielkościach większych nuż wielkość funduszy własnych podstawowych. Suma funduszy własnych podstawowych oraz funduszy własnych II kategorii i zasobów stałych III kategorii daje fundusze własne brutto.
Chcąc ustalić fundusze własne netto należy od funduszy własnych brutto odjąć brakujące rezerwy na kredyty nieregularnej, straty z poprzedniego i bieżącego okresu sprawozdawczego oraz udziały kapitałowe w podmiotach finansowych. Tak obliczone fundusze własne netto odnoszone są w stosunku do sumy aktywów rynkowych i pozycji pozabilansowych, będących iloczynem kwot aktywów i pozycji pozabilansowych oraz stopy procentowej reprezentującej tzw. wagi ryzyka.

Banki usilnie starają się zwiększyć swoje fundusze własne. Jest to osiągane głównie:
a. poprzez przeznaczenie znacznej części zysków netto na zwiększenie funduszy własnych,
b. poprzez emisję akcji (w bankach akcyjnych) lub dotację (w bankach państwowych i komunalnych).
Udział kapitału własnego w kształtowaniu się sumy bilansowej jest stosunkowo mały (do ok. 10%) , wynika z tego, że większość środków jakimi dysponują banki, pochodzi ze źródeł obcych. Mimo to spełnia wiele istotnych funkcji:
a. Funkcja założycielska: posiadanie kapitału jest warunkiem otrzymania zezwolenia przez odpowiednie władze na założenie banku.
b. Funkcja hamulca: działalność kredytowa banku jest uzależniona od wielkości kapitału (wielkość jednego kredytu, wskaźnik Cooka),
c. Funkcja finansowa: kapitał własny stanowi źródło finansowania środków trwałych (majątku banku), a także długoterminowych inwestycji,
d. Funkcja przejściowego wyrównania poniesionych strat i osiągniętego zysku,
e. Funkcja tworzenia zaufania do banku: prezentacja wielkości kapitału jako miary solidności banku